De gevolgen van obesitas op de opvoeding

Obesitas is een belangrijk onderwerp binnen de Nederlandse samenleving, zowel ouders, jongeren als professionals vinden dit. Echter is het geen makkelijk onderwerp op erover te praten binnen het gezin. Uit een onderzoek van de jeugdinspectie (2009) blijkt dat professionals denken dat ouders en jongeren ondanks dat ze obesitas een belangrijk onderwerp vinden er niet over willen praten, onder andere vanwege de gezondheidsrisico’s die overgewicht/obesitas met zich mee draagt maar ook vanwege de psychische klachten (pesterijen, depressieve klachten, etc. ). Pesterijen kunnen er uiteindelijk toe leiden dat de kinderen in een sociaal isolement raken (Rütten, 2009). Ouders ontkennen de obesitas bij de eigen kinderen. De professionals denken dat dit komt vanuit schaamte. Ouders denken dat als het kind overgewicht heeft of obesitas dat dit komt, doordat het ouderschap niet goed is verlopen. Ouders verkleinen de ernst van de situatie en zien het als verwijt dat hun kind overgewicht of obesitas heeft. Zowel ouders als kinderen denken dat er een relatie bestaat tussen het overgewicht van een kind en de conflictsituaties in het gezin (jeugdinspectie, 2009).

Uit een gesprek met een diëtiste komt naar voren dat zij in de praktijk ervaart dat kinderen en jongeren het moeilijk vinden om over hun gewicht te praten. Dit heeft als gevolg dat zij zich afzonderen van de ouders en dat hierdoor de ouders niet goed weten wat zij moeten doen met de opvoeding van de kinderen.

 

De gevolgen van de opvoeding op obesitas

Niet alleen heeft obesitas invloed op de opvoeding maar het is ook omgekeerd, de opvoeding heeft ook invloed op de obesitas van het kind. De opvoedingsstijl van de ouders is een van de factoren binnen de opvoeding die invloed heeft op het gewicht van het kind. In Nederland is de autoritatieve opvoedingsstijl de meest nastrevende opvoedingsstijl. Deze opvoedingsstijl kan ook het beste worden toegepast bij kinderen met overgewicht en obesitas. De andere drie opvoedingsstijlen hebben een negatieve invloed en vergroten de kans  op overgewicht en/of obesitas. De autoritatieve opvoedingsstijl is een beschermende factor hierin, de andere opvoedingsstijlen zijn een risicofactor, doordat ze geen beschermende functie hebben (L’Hoir, 2008).

Een ander risico factor van de opvoeding is de inrichting van het huis, met name de slaapkamer van het kind. Als een kind een computer of televisie op de slaapkamer heeft dan vergroot dit de kans op overgewicht en/of obesitas bij het kind. Dit, doordat het kind dan vaker achter de computer gaat zitten of bij de televisie dan dat het gaat spelen op de eigen kamer.

Ten derde is de slaapduur van een kind belangrijk. Als een kind moet gaan slapen kan het nog televisie gaan kijken of achter de computer gaan zitten, waardoor het te weinig slaapt. Maar echter is dit niet het enige wat de slaapduur van het kind kan beïnvloeden. Een kind heeft voldoende slaap nodig en als de ouders het kind niet op tijd naar bed brengen, heeft het kind ook een te kort slaap ritme. Voor een jong kind is het belangrijk dat het ongeveer 10 à 11 uur slaapt. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat hoe korter de slaapduur van het kind is het aantal kinderen met overgewicht en/of obesitas gelijkmatig toeneemt (L’Hoir, 2008).

Een vierde factor die van invloed is op het gewicht van het kind is de voeding die in huis is. Vaak is er ongezonde voeding in huis en de omschakeling van ongezond voedsel naar gezond voedsel wordt vaak onderschat, waardoor dit niet voldoende gebeurt. Het gevolg hiervan is dat een kind constant wordt geconfronteerd met ongezonde voeding (Rütten, 2009).

Een volgende factor die kan meespelen vanuit de opvoeding is de etniciteit van het gezin. In sommige culturen laten de lichaamsvormen zien dat iemand gezond is. Bij deze culturen houdt gezond echter in dat ze voldoende voeding hebben gekregen en hierdoor geen gezond gewicht maar overgewicht hebben. Overgewicht laat zien dat men een hoge status heeft in de maatschappij volgens deze culturen. Naast de waarden en normen die uit de cultuur voort komen is er bij allochtone ouders vaak sprake van een lage sociaal economische status en hebben zij vaak minder kennis over gezond eten en een gezonde levensstijl (Hoven & Kessler, 2012).

Een laatste mogelijke factor die invloed heeft op de obesitas is het gevoel van eenzaamheid bij een kind. Als een kind na school alleen thuis is, doordat de ouders zijn werken, voelt het zich eenzaam. Dit eenzame gevoel kan een kind op willen vullen met eten. Een kind kan zich binnen een bepaalde gezinssituatie ook eenzaam voelen. Als de ouders gaan scheiden of er is iemand in de familie overleden kan er een leeg gevoel ontstaan bij een kind en kan het kind de structuur kwijt raken. Hierdoor kan een kind voor, tijdens en na een maaltijd te veel eten om het eenzame gevoel te verminderen. Binnen een strenge opvoeding kan het ook zijn dat een kind zich eenzaam voelt, dit kan komen door de strenge regels en dan is het voor een kind leuk om de regels te omzeilen waardoor dit er voor zorgt dat een kind slecht gedrag laat zien. Een voorbeeld van slecht gedrag kan in zo’n geval zijn dat een kind meer eet dan mag als de ouders er niet zijn of juist dingen eet die niet vaak mogen zoals snoep (Bonfait-Bouyer, 2010).

Literatuurlijst

Bonfait-Bouyer, M. & Éveillard, A. (2010). Beter omgaan met overgewicht. Oosterhout: Deltas.

Hoven, van den A. & Kessler, C. J. (2012). Kansrijke elementen in de preventie van overgewicht bij jonge kinderen. Verkregen op 02-10-2014. http://www.ethiekenmaatschappij.ugent.be/wp-content/uploads/2012/07/EM_102-3-2007-Kessler-et-al.pdf

L’Hoir, M. P., Boere-Boonekamp, M. M., Beltman, M., Et al. Preventie van overgewicht bij niet-westersezuigelingen. JGZ 2006;05:89-92